Kiedy myślimy o bezpieczeństwie, najczęściej wyobrażamy sobie służby, sprzęt, procedury i centra zarządzania kryzysowego.
To wszystko jest potrzebne.
Doświadczenia ostatnich lat pokazały jednak również coś innego: w sytuacji kryzysowej ogromną rolę odgrywają lokalne sieci społeczne.
Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny w Ukrainie organizacje społeczne, grupy nieformalne i tysiące mieszkańców niemal natychmiast zaczęły organizować pomoc. Potrafiły docierać do ludzi, rozpoznawać potrzeby, organizować wolontariuszy i uruchamiać sieci wsparcia.
To doświadczenie warto wykorzystać także w myśleniu o ochronie ludności.
Inne role, wspólny cel
Organizacje pozarządowe nie mają zastępować straży pożarnej, policji, administracji czy służb ratowniczych.
Ich rola jest inna.
Służby posiadają kompetencje, zasoby i odpowiedzialność wynikającą z prawa. NGO mogą natomiast posiadać coś, czego nie da się szybko zbudować w chwili kryzysu: zaufanie określonej społeczności.
Organizacja pracująca na co dzień z seniorami wie, kto może wymagać dodatkowej pomocy.
Podmiot wspierający migrantów dysponuje kompetencjami językowymi i siecią kontaktów.
Organizacja osób z niepełnosprawnościami zna bariery, które mogą zostać pominięte w standardowej procedurze.
Lokalna grupa zna miejsce i ludzi.
To zasoby, których nie powinno się uruchamiać dopiero wtedy, gdy kryzys już trwa.
Współpraca musi zacząć się wcześniej
Organizacje społeczne powinny być włączane w system ochrony ludności na etapie:
- planowania,
- mapowania dostępnych zasobów,
- wymiany informacji,
- szkoleń,
- ćwiczeń,
- przygotowywania mieszkańców.
Jeżeli przedstawiciele różnych instytucji spotykają się po raz pierwszy dopiero podczas powodzi, awarii czy innego zagrożenia, jest za późno na budowanie podstaw współpracy.
Trzeba wiedzieć wcześniej, kto czym dysponuje, kogo reprezentuje, jak się z nim skontaktować i jakie działania może bezpiecznie podjąć.
Odporność społeczna
Bezpieczeństwo nie jest wyłącznie zdolnością służb do reakcji.
To również zdolność społeczności do poradzenia sobie z trudną sytuacją.
Czy mieszkańcy wiedzą, gdzie szukać informacji?
Czy potrafią udzielić podstawowej pomocy?
Czy istnieje sieć wolontariuszy?
Czy instytucje znają organizacje, które mogą dotrzeć do szczególnie narażonych grup?
Czy ludzie sobie ufają?
Właśnie dlatego bezpieczeństwo zaczyna się przed kryzysem.
Zaczyna się wtedy, kiedy budujemy relacje, przygotowujemy ludzi i uczymy się ze sobą współpracować.